Thursday, September 1, 2016

কথানদীৰ কথাৰে

অসমৰ লোকসাহিত্যৰ এক উত্কৃষ্ট সৃষ্টি হল লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ বুঢ়ী আইৰ সাধু। লোককথাক আধাৰ হিচাপে লৈ ৰচিত বুঢ়ী আইৰ সাধুত আছে হাস্যৰস, হিংসা, হত্যা, ঠগ প্ৰবঞ্চনা, চতুৰতা, আদৰ চেনেহ, লোভ আদি বিভিন্ন উপাদানৰ সমাহাৰ। শৈশৱতে বুঢ়ী আইৰ সাধুৰ প্ৰতিটো সাধুৰ লগতে হয়তো আমাৰ শৈশৱ অতিবাহিত হৈছিল। বহু ঋণাত্মক উপাদানেৰে ভৰা এই সাধুবোৰ শিশু উপযোগী হয়নে নহয় তাত বিতৰ্কৰ অৱকাশ থাকিলেও বেজবৰুৱাৰ বুঢ়ী আইৰ সাধু যে অসমীয়া লোকসাহিত্যলৈ এক উল্লেখযোগ্য অৱদান সেয়া কোনোপধ্যেই নুই কৰিব নোৱাৰি। অসমত লোকসাহিত্যৰ চৰ্চা যেতিয়ালৈ চলি থাকিব তেতিয়ালৈকে শুনা পাই থাকিম তেজীমলাৰ কৰুণ বিননি ঠিক সেইদৰে চৰ্চিত হৈ থাকিব হুৰ হুৰকৈ বতা চৰাই খেদি ফুৰা চম্পাৱতীৰ কাহিনী অথবা মাখিয়ে মিথৈ খোৱা কাহিনী।


অসমীয়া চিনেমা জগততো বহু দিনৰ আগৰ পৰাই বুঢ়ী আইৰ সাধুৰ লোক কথা সমূহক লৈ পৰীক্ষা নীৰিক্ষা চলি আহিছে। তেজীমলা (১৯৬৩), সৰৱজান (১৯৮৫), তুলা আৰু তেজা (২০১২), আদি কেইবাখনো অসমীয়া চিনেমা ইতিমধ্যে নিৰ্মাণ হৈছে, বুঢ়ী আইৰ সাধুৰ কাহিনীৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি। ২০১৬ চনত পুনৰ ন ৰূপত ওলাই আহিছে বেজবৰুৱাৰ অপূৰ্ব সৃষ্টি, হয়তো কিছু গভীৰ গতি-প্ৰকৃতি আৰু কল্পনাৰ অভূতপূৰ্ব সংমিশ্ৰণেৰে। যাৰ বাবে ভাস্কৰ হাজৰিকাৰ কথানদী বৰ্তমানৰ চিনেমাজগতত এখন বহুচৰ্চিত চিনেমা হিচাবে পৰিগণিত হৈ পৰিছে।

দেশ বিদেশৰ বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ মহোত্সৱত উচ্চ প্ৰশংসিত এই চিনেমাখনত আছেনো কি যাৰ বাবে ইয়াৰ ইমান চৰ্চা চলিছে? হয়, ইয়াত কেৱল বুঢ়ী আইৰ সাধু কেইটাৰ কাহিনী সাধাৰণভাৱে দেখুৱায়েই কাম সামৰা হোৱা নাই। বিহংগম দৃষ্টিৰে আৰু কল্পনাৰ ৰহণ সানি এই কাহিনীবোৰ আমি কেনেদৰে উপস্থাপন কৰিব পাৰো তাৰ এক প্ৰশস্ত উদাহৰণ দাঙি ধৰিছে কথানদীয়ে, অসমীয়া চিনেমা জগতত প্ৰথমবাৰৰ বাবে।

লোককথা সমূহক চিনেমাৰ ৰূপ দিয়াটো সিমান এটা সহজ কথা নহয়। ইয়াৰ মূল উপজীব্য বিষয়বস্তু, চৰিত্ৰ আৰু ইয়াৰ সমূহ আনুসংগিক উপাদান সমূহৰ বিচ্যুতি হব নিদিয়াকৈ এখন পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চিনেমাৰ ৰূপ দিয়াটো যথেষ্ট কষ্টকৰ কাম। কিন্তু কথানদীয়ে যি ধৰণে চাৰিটাকৈ লোককাহিনী লৈ এখন চিনেমাৰ ৰূপ দিলে সেয়া হয়তো অসমীয়া চিনেমাৰসিক সকলৰ বাবে হব এক নতুন সোৱাদ বুঢ়ী আইৰ সাধুৰ চাৰিটা জনপ্ৰিয় সাধু ঔ কুৱৰী, তেজীমলা, চম্পাৱতী আৰু তাৱৈয়েকৰ সাধুৰ কাহিনীৰ আধাৰত নিৰ্মিত চিনেমাখনত বিচাৰি পোৱা যায় পৰিচালকৰ এক গভীৰ কল্পিত (Dark Fantasy) চিত্ৰায়ন,ত আপুনি কাহিনীৰ সমান্তৰালকৈ অনুভৱ কৰি যাব এক ৰোমহৰ্ষক অনুভূতি। বেজবৰুৱা বুঢ়ী আইৰ সাধু বুলি কলেই সাধাৰণতে আমাৰ ধাৰণাত ভাঁহি অহা বিভিন্ন মনোৰঞ্জনধৰ্মী উপাদান সমূহৰ উপস্থাপন কথানদীত কৰা হৈছে এক গহীনভাবে যিটো চিনেমাখনৰ মূল চালিকা শক্তি।

চিনেমাৰ কাহিনী আমাৰ বাবে নতুন নহয়। আমি প্ৰায়েই আটাইকেইটা সাধু শৈশৱতেই পঢ়িছো। কথানদীতো সাধুকেইটা পৰিচালকে নিজৰ চলচ্চিত্ৰীয় শৈলীৰে উপস্থাপন কৰিছে। ঔ কুঁৱৰী সাধুটোক বাদ দি বাকী কেইটা সাধুত বেজবৰুৱাৰ উপাদান সমূহেই আছে যদিও ঔ কুৱৰী সাধুটোৰ কাহিনীটো পৰিচালকে নিজস্ব দৃষ্টিভংগীৰে উপস্থাপন কৰিছে। কথানদী মুলত: নাৰীকেন্দ্ৰিক চিনেমা বুলি কলেও হয়তো ভুলকৈ কোৱা নহব। প্ৰতিটো কাহিনীতে নাৰীচৰিত্ৰ সমূহে মূখ্য ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছে। তেজীমলাত যদি মাহীমাকৰ অত্যাচাৰী চৰিত্ৰৰ প্ৰতিফলন ঘটিছে তেন্তে চম্পাৱতীৰ কাহিনীত মূল গুৰুত্ব দিয়া হৈছে সাধুটোৰ লাগী নামৰ লোভী চৰিত্ৰটোত ঠিক সেইদৰে ঔ কুঁৱৰী আৰু তাৱৈয়েকৰ সাধুটোতো নাৰীমনৰ বহি:প্ৰকাশ ঘটিছে। এফালে যিদৰে নাৰীৰ কপটতা,হিংসা,লোভ আদি দেখুওৱা হৈছে ঠিক সেইদৰে আনটো দিশত প্ৰকাশ পাইছে সন্তানৰ প্ৰতি থকা নাৰীৰ আকুলতা আৰু মাহীমাকৰ দুখ কষ্ট সহ্য কৰি যোৱা এগৰাকী নাৰীৰ কৰুণ কাহিনী। চিনেমাখনৰ অইন এটা উল্লেখযোগ্য দিশ হৈছে চাৰিটা কাহিনীৰ সমান্তৰাল গতি আৰু ইটো কাহিনীৰ লগত সিটো কাহিনীৰ সংযোগ স্থাপনৰ ধাৰাটো। অতি সন্তৰ্পনে পৰিচালকে এই সংযোগ স্থাপন কৰি ছবিখনক কৰি তুলিছে প্ৰাণৱন্ত। আটাইকেইটা কাহিনীৰ মূল উপাদানখিনি আমাৰে সকলোৰে জ্ঞাত যদিও সাধুৰ কোন কোন অংশ কথানদীয়ে বাচি উলিয়াই এটা সমান্তৰাল ধাৰাত কাহিনী আগবঢ়াই নিছে সেয়া হব দৰ্শকৰ বাবে উপভোগ্য বিষয়।

সংলাপৰ ভিন্নতাও চিনেমাখনৰ অন্য এক দিশ পুৰণি অসমৰ গ্ৰাম্য জীৱনৰ সাঁচেৰে সংলাপসমূহৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব দিয়া দেখা গল। অসমৰ জনপ্ৰিয় চিত্ৰতাৰকাসকলৰ সমাবেশেৰে উজ্জীৱিত কথানদীত অভিনয় দিশটো ইয়াৰ অইন এক সম্পদ সীমা বিশ্বাস আৰু আদিল হুছেইনৰ অভিনয়ৰ লগতে বলিষ্ঠ অভিনয় কৰিছে অইন শিল্পী সকলে। তেজীমলাৰ মাহীমাকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰা জেৰিফা ৱাহিদৰ এনে শক্তিশালী অভিনয় আগতে কোনো চিনেমাত দেখা মনত নপৰে। ঠিক সেইদৰে কপিল বৰা, আশা বৰদলৈ আৰু উৰ্মিলা মহন্তয়ো নিজ নিজ চৰিত্ৰত প্ৰশংসনীয় অভিনয় কৰিছে। তেজীমলা ৰূপী নৱাগতা কাচবী শৰ্মায়ো তেজীমলা চৰিত্ৰটো জীৱন্ত কৰি তুলিছে।   

কথানদীৰ যদি কলা নিৰ্দেশনা, পোচাক ৰূপাংকন, ৰূপসজ্জা অথবা সংগীতৰ উল্লেখ নকৰো তেন্তে ই আধৰুৱা আলোচনা হৈ থাকিব। সম্পূৰ্ণ এক গ্ৰাম্য পৰিবেশত অংকিত এই চলচ্চিত্ৰ খনত ৰূপসজ্জা, সাজপাৰ আৰু কলা নিৰ্দেশনাত যথেষ্ট গুৰুত্ব প্ৰদান কৰা চকুত পৰিল যিটো সচৰাচৰ অসমীয়া চিনেমাত গুৰুত্ব খুউব কমেই দিয়া দেখা  যায়, বিশেষকৈ পুৰণি কাহিনীৰ চলচ্চিত্ৰ (Period Films) । কথানদীৰ কাহিনী আগবঢ়াৰ লগে লগে ইয়াৰ পাৰ্শ্বসংগীতো হৈ পৰে চিনেমাখনৰ দৰেই মায়াময় আৰু গভীৰ প্ৰহেলিকাৰে ভৰা। কিন্তু উল্লেখযোগ্য কথা এয়ে যে কথানদীৰ সংগীতত পোৱা যাব থলুৱা সুৰৰ পয়োভৰ ঢোল, বিহুগীত, অন্যান্য অসমীয়া গ্ৰাম্য জীৱনৰ চিনাকি শব্দবোৰেৰে সজোৱা থলুৱা সুৰবোৰৰ পাৰ্শ্বসংগীত কথানদীৰ এক বিশেষ সম্পদ। হয়তো চিনেমা চাই উঠি আপোনাৰ কাণত বাজি থাকিব পাৰে চিনেমাৰ বিশেষ মুহূৰ্ত কিছুমানৰ কেইটামান বিশেষ ধ্বনি। সংগীত পৰিচালকে যে চলচ্চিত্ৰৰ সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত এক বিস্তৃত গৱেষণা কৰিছে সেয়া সহজেই অনুমেয়।

কথানদী চিনেমাখন দৰ্শকে বুঢ়ী আইৰ সাধুৰ আধাৰত যদি মনোৰঞ্জনধৰ্মী উপাদান ৰূপে উপভোগ কৰিবলৈ যদি যায় তেন্তে সেয়া হব তেওঁলোকৰ ভুল ধাৰণা। এক গহীন গম্ভীৰ ৰূপত এই চিনেমাখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। সেইবাবে দৰ্শকে কথানদী শিশুসাহিত্যৰ অন্য এক ৰূপ বুলি ধাৰণা এটা লৈ ছবিঘৰলৈ যোৱাৰ সলনি ইয়াক লোকসাহিত্যৰ অভিযোজন হিচাবেহে গ্ৰহণ কৰি ছবিঘৰলৈ যোৱাটো বাঞ্চনীয়।

অসমীয়া চিনেমা জগতত কথানদীয়ে হয়তো খুলি দিব পাৰে বহুতো নতুন দুৱাৰ। বাণিজ্যিক সফলতাৰ বাহিৰেও অসমীয়া চিনেমা নিৰ্মাণৰ এক নতুন ধাৰা আৰম্ভ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত পথ প্ৰদৰ্শকৰ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে কথানদীয়ে। কিয়নো কথানদীয়ে স্বাধীনভাৱে চিনেমা নিৰ্মাণ (Independent Filmmaking), সমূহীয়া অনুদান (Crowdfunding) আদি নতুন নতুন ধাৰণাসমূহ অসমীয়া চিনেমা নিৰ্মাণত প্ৰয়োগ কৰাত সফল হৈছে চিনেমাখনৰ বাজেটৰ এক বৃহত অনুদান আহিছে সমূহীয়া অনুদান প্ৰক্ৰিয়া যোগেদি, যিটো স্বাধীনচিতীয়া চিত্ৰনিৰ্মাণৰ এটা অংশ বুলিও ধৰিব পাৰি। চিত্ৰনিৰ্মাণৰ নব্য ধাৰাৰে উদ্ভাষিত কথানদীয়ে হয়তো বৰ্তমান অসমীয়া ছবিৰ গুণগত মানদণ্ডৰ ওপৰত থকা দৰ্শকৰ অভিযোগ সমূহ আঁতৰাবলৈ সক্ষম হব। ইতিমধ্যে দেশ বিদেশৰ বিভিন্ন চিত্ৰ মহোত্সৱত উচ্চ প্ৰশংসিত চিনেমাখনে অসমত মুক্তি পাব ১৬ ছেপ্তেম্বৰ তাৰিখে গতিকে উচ্চ প্ৰশংসিত এই চিনেমাখন অসমৰ দৰ্শকে আঁকোৱালি লব বুলি আশা কৰিব পাৰি। দৰ্শকেও উপভোগ কৰিব বেজবৰুৱাৰ সাধুকথা এক অনন্য ৰূপত  



1 comment:

rupam sarma said...

"কথানদীৰ কথাৰে"পঢ়ি খুব ভাল লাগিল,‘কথানদী’চাবলৈ অপেক্ষা কৰিছো...