Monday, May 14, 2012

কাৰ্টুনৰ ৰাজনীতি আৰু ভাৰতীয় ৰাজনীতিৰ বহুৱাসকল


বিতৰ্কই আৱৰি ধৰা শংকৰ পিল্লাইৰ কাৰ্টুনটো
চাওঁতে চাওঁতে ভাৰতীয় সংসদে ষাঠিটা বছৰ পাৰ কৰিলে। ১৯৫২ চনৰ ১৭ এপ্ৰিল তাৰিখে গঠিত লোকসভাৰ প্ৰথম অধিবেশন বহিছিল ১৩ মে তাৰিখে। তাৰ পাছৰ পৰাই বিভিন্ন ঘটনা পৰিঘটনাৰ সাক্ষী হিচাবে দিন মাহ বছৰ অতিবাহিত কৰিলে ভাৰতীয় সংসদে। বিশ্বৰ বৃহত্তম গনতান্ত্ৰিক দেশ ভাৰতবৰ্ষৰ সংসদ বিশ্বৰ ভিতৰতে এক লেখতলবলগীয়া সংসদ হিচাবে গন্য কৰা হয়। বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশে ভাৰতীয় সংসদক যথেষ্ট সমীহ কৰি চলে। কিন্তু সঁচাকৈয়ে ভাৰতীয় সংসদ বিশ্বৰ লেখতলবলগীয়া সংসদ নে? সংসদে ষাঠিটা বছৰ পাৰ কৰিলে কিন্তু সাংসদ সকলে এইখন সংসদক উচিত মৰ্য্যদা দিব পাৰিছেনে? জনসাধাৰণে অতি বিশ্বাস আৰু আশাৰে নিৰ্বাচিত কৰি পঠিওৱা এইসকল জনপ্ৰতিনিধিয়ে কিমান দূৰ সংসদৰ গৰিমা ৰক্ষা কৰিব পাৰিছে? অপ্ৰয়োজনীয় হূলস্থুলেৰে আৰু কিছুমান অদৰকাৰী বিষয় ইচ্ছ্যু হিচাবে লৈ হুলস্থুলৰ মাধ্যমেৰে সঘনে সংসদৰ মূল্যবান সময় নষ্ট কৰা আৰু এনেদৰে জনসাধাৰণৰ লাখ লাখ টকা পানীত পেলোৱা এইসকল সাংসদে ভাৰতৰ সমগ্ৰ গণতান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়াটোকে যেন হাঁহিয়াতৰ পাত্ৰ কৰি তুলিছে।

কিছুদিনৰ আগতে ভাৰতীয় সংসদ তোলপাৰ লাগিল এটা সাধাৰণ কাৰ্টুনক লৈ বিশিষ্ট ভাৰতীয় কাৰ্টুনিষ্ট শংকৰ পিল্লাইয়ে ১৯৪৯ চনতে অংকন কৰা এটা কাৰ্টুনক লৈ ভাৰতীয় সংসদৰ বাহিৰে ভিতৰে যি হূলস্থুল সৃষ্টি হল সি আছিল অভাৱনীয়। কাৰ্টুনটোত দেখুওৱা হৈছিল এটা শামুকৰ ওপৰত বহি আম্বেদকাৰে লাহে লাহে আগবাঢ়ি আছে আৰু জৱাহৰলাল নেহৰুৱে এডাল চাবুক হাতত লৈ শামুকটোৰ পাছফালে ৰখি আছে। শংকৰ পিল্লাইৰ এই কাৰ্টুনটো পোনপ্ৰথমে প্ৰকাশ হৈছিল Sankar’s Weekly নামৰ আলোচনীখনত ১৯৪৯ চনতে।

কাৰ্টুনটোৰ মূল বিষয়বস্তুটোৱেই আছিল সংবিধান প্ৰণয়নৰ লেহেমীয়া গতি যিটো কাৰ্টুনিষ্ট শংকৰে কাৰ্টুনটোৰ যোগেদি প্ৰকাশ কৰিছিল। এই কাৰ্টুনটো ২০০৬ চনত এন চি ই আৰ টি (NCERT) ৰ একাদশ শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞানৰ পাঠ্যপুথিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। অৱশেষত সম্পূৰ্ণ ছয় বছৰৰ পাছত সংসদ তোলপাৰ লাগিল উক্ত কাৰ্টুনটোক লৈ তামিলনাডুৰ থিৰুমা ভালাভন নামৰ সাংসদ গৰাকীয়ে পোনপ্ৰথমে সংসদত এই প্ৰসংগটো উত্থাপন কৰি সকলোৰে দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে আৰু সুযোগসন্ধানী সাংসদ সকলে হূলস্থুল কৰিবলৈ পলকতে পাই গল এটা নতুন ইচ্ছ্যু আৰম্ভ হল এটা সাধাৰণ কাৰ্টুনক লৈ অহেতুক বিতৰ্কৰ, যিটো অংকন কৰা কাৰ্টুনিষ্ট গৰাকীৰ ইতিমধ্যে মৃত্যু ঘটিছে, তেনে এটা বিষয়ৰ ৰাজনীতিকৰণ। সমাজৰ দলিত শ্ৰেণীৰ লোকসকলৰ লগত জড়িত ইচ্ছ্যু সুযোগতো এৰি দিয়া যায় কেনেকৈ? সকলো ৰাজনৈতিক দলেই কাৰ্টুনটোৰ বিৰোধিতা কৰাটো স্বাভাৱিক কথা। দলিত লোকৰ উন্নয়নৰ ঠিকা লৈ থোৱা দুটা ৰাজনৈতিক দল মায়াৱতীৰ 'বহুজন সমাজ পাৰ্টি' আৰু ৰামবিলাস পাছোৱানৰ লোক জনশক্তি পাৰ্টি ৰ বাবে ইচ্ছ্যুটো হৈ পৰিল সোণৰ কণী পৰা হাঁহ। অইন ৰাজনৈতিক দল সমূহেও সোণৰ কণী বিচাৰি নাযাব কিয়? সকলো ৰাজনৈতিক দল একত্ৰিত হল কাৰ্টুনটোৰ বিপক্ষে। দাবী আহিল দলিত সম্প্ৰদায়ৰ বাবে ভগৱান সদৃশ আম্বেদকাৰক অপমান কৰা কাৰ্টুনটোক পাঠ্যক্ৰমৰ পৰা আঁতৰ কৰাৰ, দাবী আহিল এই ঘটনাৰ লগত জড়িত লোকসকলৰ বিপক্ষে অপৰাধমূলক গোচৰ ৰুজু কৰাৰ।  ৰামবিলাস পাচোৱানে এখোপ গৈ এন চি ই আৰ টি সংস্থাটোকেই বন্ধ কৰি দিয়াৰ দাবী তুলিলে। মুঠৰ ওপৰত কোনটো দল কিমান দলিত প্ৰেমী তাৰ যেন অঘোষিত প্ৰতিযোগিতাহে চলিল। আৰু ঘটনাৰ গতি দেখি মূহুৰ্ততে মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰী কপিল চিবালে, ২০০৬ চনত বিভাগীয় মন্ত্ৰী হৈ নথকা স্বত্তেও সংসদত ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা খুজি কাৰ্টুনটো এন চি ই আৰ টি ৰ কিতাপৰ পৰা আঁতৰোৱাৰ নিৰ্দেশ জাৰী কৰে। তীব্ৰ বিতৰ্কৰ পাছতে এন চি ই আৰ টি ৰ দুগৰাকী উপদেষ্টা বিশিষ্ট সমাজ বিজ্ঞানী যোগেন্দ্ৰ যাদৱ আৰু পুনে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক সুহাস পালচিকাৰে উপদেষ্টা পদৰ পৰা পদত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য হয়। কেৱল ইয়াতে ক্ষান্ত নাথাকি কেইজনমান যুৱকে পুনে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক পালচিকাৰৰ কাৰ্য্যালয়ত সোমাই কোঠা লণ্ডভণ্ড কৰে।

এয়াই হৈছে ষাঠী বছৰ গৰকা ভাৰতীয় সংসদৰ সাংসদৰ কাৰ্য্যপদ্ধতিৰ নমুনা। ৰাজনীতিৰ দ্বাৰা পৰিচালিত সমাজ ব্যৱস্থাৰ এক ফেচিষ্ট ৰূপ সংবিধানৰ ঊন্নৈশতম অনুচ্ছেদত উল্লেখ থকা বাক স্বাধীনতাৰ অধিকাৰ যেন খোদ সাংসদ সকলৰ তালিবানী ৰূপেটোৱেই ভংগ কৰিলে। প্ৰশ্ন উঠে প্ৰকাশ হোৱাৰ ৬৩ বছৰ পাছত আৰু পাঠ্যক্ৰমৰ অন্তৰ্ভুক্তিৰ ছয় বছৰ অগোচৰে থাকি হঠাতে ইমান হূলস্থুল কিয়? সমাজৰ আটাইতকৈ অৱহেলিত, সামাজিক ভাৱে শোষিত দলিত লোকৰ বাবে ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ ইমানেই সদিচ্ছা নে? যুগ যুগ ধৰি অৱহেলিত দলিত লোকসকলক ইমানে দিনে ভোটবেংক হিচাবে ব্যৱহাৰ কৰি অহা ৰাজনৈতিক দলসমূহে সাধাৰণ কাৰ্টুন এটাক ইমান ডাঙৰ ইচ্ছ্যু এটা বনাই যেন পুনৰবাৰ দলিতসকলক হে অপমান কৰিলে। কেইবছৰমান আগতে ভাৰতীয় মানৱাধিকাৰ আয়োগৰ কে বি চাক্সেনাৰ প্ৰতিবেদনখন পঢ়িলেই সমাজৰ পিছপৰা শ্ৰেণীৰ লোকসকলৰ অৱস্থা সম্পৰ্কে জানিব পাৰি। আৰু তাতোকৈ দুখজনক কথা হল এতিয়াও সমাজৰ পিছপৰা শ্ৰেণীৰ লোকসকল একেদৰেই শোষিত, বঞ্চিত হৈয়ে আছে। এতিয়াও উত্তৰ প্ৰদেশ, বিহাৰ আদিকে ধৰি বিভিন্ন ৰাজ্যত দলিত লোকসকলৰ নাই কোনো শিক্ষাৰ সু ব্যৱস্থা, ধৰ্ষণ হত্যা শোষণ বঞ্চনা আদিৰে ভাৰাক্ৰান্ত এই শ্ৰেণীৰ লোকসকলক এতিয়াও সমাজে ঘৃণাৰ চকুৰেই চায়। খাদ্য বাসস্থানৰ বাবে হাবাথুৰি খাই ফুৰা এই সকল লোকে কাৰ্টুন কি বস্তু সেয়াকে বোধহয় বুজিকে নাপায়। মায়াবতী, ৰামবিলাস পাছোৱানৰ দৰে তথাকথিত দলিত প্ৰেমী ৰাজনীতিবিদ সকলৰ বাবে এওঁলোক মাথোঁ একো একোটা ভোটবেংক

বিশ্বত এনে বহু দেশ আছে যত জনসাধাৰণে বাক স্বাধীনতা উপভোগ কৰাৰ পৰা বঞ্চিত হয়। বাক স্বাধীনতাৰ অধিকাৰ আমাৰ দেশৰ সংবিধানৰ এক মূল বৈশিষ্ট্য। বাক স্বাধীনতাৰ অধিকাৰ গণতন্ত্ৰৰো এক প্ৰধান অংগ। শংকৰ পিল্লাইৰ কাৰ্টুনটোৱেও এই স্বাধীনতা সম্পুৰ্ণৰূপে উপভোগ কৰিব লাগে। ১৯৪৯ চনতে অংকন কৰা কাৰ্টুনটোত জৱাহৰলাল নেহৰু তথা আম্বেদকাৰৰ কিবা আপত্তি আছিল বুলি কতো উল্লেখ নাই অথবা কাৰ্টুনটো নিষিদ্ধও নহয়। পঞ্চাশ ষাঠী দশকত জৱাহৰলাল নেহৰু, ইন্দিৰা গান্ধী, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক লৈ ইয়াতকৈও তীব্ৰ ককৰ্থনাৰে ভৰা কাৰ্টুন প্ৰকাশ পাইছিল বিভিন্ন বাতৰি কাকত আলোচনীত আৰু তেতিয়াও কাৰ্টুনিষ্ট সকলে লাভ কৰিছিল পূৰ্ণ স্বাধীনতা কিন্তু লাহে লাহে ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদসকলৰ তালিবানী চৰিত্ৰটো খুবেই ভালদৰে প্ৰকট হৈ পৰিছে। এই তালিবানী চৰিত্ৰৰ আঁৰতে লুকাই আছে ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ মুনাফা লাভৰ এক কৌশল। এফালে আমি বিশ্বৰ বৃহত্তম গনতান্ত্ৰিক দেশৰ নাগৰিক হিচাবে আস্ফালন কৰো কিন্তু আনফালে বাক স্বাধীনতাৰ অধিকাৰত শিকলি লগাই থব বিছাৰো।

কিছুদিনৰ আগতে মমতা বেনাৰ্জীৰ এখন কাৰ্টুন সদৃশ পোষ্টাৰ এগৰাকী অধ্যাপকে সহকৰ্মীলৈ ই মেইল কৰা অপৰাধত জেইল পৰ্য্যন্ত যাবলগীয়া হয়। এয়াই হৈছে তথাকথিত গণতন্ত্ৰৰ নমুনা। সাধাৰণ কাৰ্টুন অথবা ব্যংগাত্মক পোষ্টাৰলৈ ভয় কৰা এনে শক্তিশালী’(?) নেতাসকলে কেনেদৰে এখন ৰাজ্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে সেয়াহে ভাবিবলগীয়া কথা।   

সকলোৰে নিজৰ নিজৰ মত সাৱস্ত্য কৰাৰ পূৰ্ণ অধিকাৰ আছে ভাৰতবৰ্ষত। যিগৰাকী ব্যক্তিয়ে সংবিধান প্ৰণয়ন কৰি বাক স্বাধীনতাৰ অধিকাৰ ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, সেই বাক স্বাধীনতাকে এগৰাকী কাৰ্টুনিষ্টৰ পৰা হৰণ কৰি দেশৰ সাংসদেসকলে প্ৰকৃততে আম্বেদকাৰকে অপমান নকৰিলেনে?

যিকোনো বিষয়বস্তুৰে ৰাজনীতিকৰণ সুযোগসন্ধানী ভাৰতীয় ৰাজনীতিৰ এক প্ৰধান বৈশিষ্ট্য নিজৰ ৰাজনৈতিক লাভালাভৰ বাহিৰে তাত নাথাকে কোনো অইন জনহিতকৰ চিন্তা। এই কাৰ্টুন বিতৰ্কতোও ইয়াৰেই এক অংগ। আমি যিমানেই নতুন যুগৰ ফালে আগবাঢ়ি গৈ আছো, সিমানেই আমাৰ মানসিকতাও পিছপৰি গৈ আছে। আমি পুনৰ ঘুৰি গৈ আছো আদিম ৰক্ষণশীল সমাজখনলৈ। হায় গণতন্ত্ৰ!

No comments: