Sunday, October 24, 2010

প্রসংগঃ বৃহৎ নদী বান্ধ

          কিছু বছৰ আগতে এবাৰ ধেমাজিলৈ গৈছিলো। হয়, বানে প্রতিবছৰে তাণ্ডবৰ সৃষ্টি কৰা সেই ধেমাজি খনেই। যিখন ঠাই অসমৰ মানুহে কেৱল বানপানীৰ বাবেহে চিনি পায়। সেই ধেমাজিতে দেখিছিলো কিছুমান অবৰ্ণনীয় দৃশ্য। কিছুমান ঠাইৰ ৰাস্তাৰ কাষে কাষে থকা ঘৰবোৰ আধা বালিত পোত খাই আছিল। মানুহ দুনুহৰ চিন চাব ক’তো নাছিল। সেইবছৰ ধেমাজিত হোৱা প্রলয়ংকাৰী বানে তাণ্ডবৰ সৃষ্টি কৰিছিল, তাৰেই চিন আছিল এয়া। ধেমাজিৰ জনসাধাৰণৰ দুখ কষ্টবোৰ সেইদিনা নিজ চকুৰে দেখিছিলো। এইখন ধেমাজিতে এন এইচ পি চি য়ে নিৰ্মান কৰি আছে দেশৰ ভিতৰতে বৃহৎ ‘মৰণফান্দ’ টো। ধেমাজি জিলাৰ গেৰুকামুখত নিৰ্মানকাৰ্য্য চলি আছে দেশৰ ভিতৰতে বৃহৎ নামনি সোৱনশিৰি জলবিদ্যুৎ প্রকল্পৰ। ২০০০ মেগাৱাট ক্ষমতা সম্পন্ন ১৬০ মিটাৰ উচ্চতাৰ এই প্রকল্পটোৰ কাম যিমানেই আগবাঢ়িছে সিমানেই ই সোমাই পৰিছে বিতৰ্কৰ আৱৰ্তত। ইতিমধ্যে এই এই বৃহৎ প্রকল্পৰ বিৰুদ্ধে তীব্র ক্ষোভৰ সৃষ্টি হৈছে। উমি উমি জ্বলি থকা এই জুইকুৰাত ঘিঁউ ঢালে বিশেষজ্ঞ কমিটীৰ প্রতিবেদনে। খোদ চৰকাৰে গঠন কৰা বিশেষজ্ঞ কমিটিয়েই যেতিয়া ইয়াৰ ভয়াৱহতাবোৰ দেখুৱাই প্রতিবেদন দাখিল কৰে তেতিয়া চৰকাৰেই জবাবদিহি হৈ পৰে। কেইবাখনো প্রখ্যাত শিক্ষানুষ্ঠানৰ বিশেষজ্ঞৰে গঠিত কমিটীৰ প্রতিবেদন চৰকাৰে আওকান কৰি আগবাঢ়িছে এই প্রকল্প সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ।
          কিয় এই প্রকল্প ইমান ভয়াৱহ? ইয়াত কোনো দ্বিমত থাকিব নালাগে যে এখন দেশত বিদ্যুৎ উৎপাদন খুবেই প্রয়োজনীয়। দেশ এখন প্রগতিৰ পথত আগবাঢ়িবলৈ বিদ্যুতশক্তিৰ অৱদান নুই কৰিব নোৱাৰি। কিন্তু এখন ঠাইৰ জনসাধাৰণৰ জীৱনলৈ তীব্র ভাবুকিৰ সৃষ্টি কৰি আনিব খোজ়া এই প্রগতি কিমান দূৰ গ্রহনযোগ্য? আমি সকলোৱে ভালদৰে জ্ঞাত ভাৰতৰ এই উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল গোটেই দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ভূমিকম্প প্রৱন ক্ষেত্রত পৰে, যাক ‘জ’ন-৫’ হিচাপে জনা যায়। এজন বিজ্ঞানৰ নূন্যতম জ্ঞান নথকা মানুহেও ক'ব পাৰিব যে এনে এখন ক্ষেত্রত এনেকুৱা বৃহৎ প্রকল্প হাতত ল’লে ভৱিষ্যতে কি ভয়াৱহ ঘটনা সংঘটিত হ’ব পাৰে। মদু ভূমিকম্প এটা আহিলেই গুৱাহাটিৰ অট্টালিকা কিছুমানত ফাট মেলে, তেনেক্ষেত্রত এই বান্ধৰ ভৱিষ্যত কি? কোনো ঠাইত এটা বৃহৎ প্রকল্প গঢ় লৈ উঠিলে তাৰ লগত সেই ঠাইৰ অৰ্থনৈতিক উন্নতি হোৱাটো স্বাভাবিক, লগতে নিয়োগৰো প্রচুৰ সুবিধা থাকে। কিন্তু গেৰুকামুখৰ এই প্রকল্পটোওে অসম তথা অৰুণাচলৰ জনসাধাৰণৰ জীৱনলৈ তীব্র ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিব তাত কাৰো দ্বিমত থাকিব নালাগে। জাপানৰ দৰে ভূমিকম্প প্রৱন ঠাইতো নদী বান্ধ আছে। কিন্তু জাপানৰ উচ্চ কাৰিকৰী দিশৰ লগত আমাৰ তুলনা হয় জানো? জাপান কাৰিকৰী দিশৰ ফালৰ পৰা ইমানেই উন্নত যে সেয়েহে বোধহয় কোৱা হয়, গোটেই বিশ্বখন এখোজ় আগবাঢ়ি থাকিলেও জাপান অকলেই দুখোজ আগবাঢ়ি থাকে। তদুপৰি ভাৰতৰ দৰে দুৰ্নীতিপৰায়ণ দেশ এখনত এনে বান্ধৰ গুনাগুন কিমান দূৰ বিশ্বাসযোগ্য তাকো নুই কৰিব নোৱাৰি। বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবে সৰু সৰু বান্ধ নিৰ্মান কৰাত বাধা থাকিব নালাগে। বিজ্ঞানসন্মত ভাৱে সৰু সৰু বান্ধবোৰো বিদ্যুৎ উৎপাদনত যথেষ্ট সহায়ক হয়। কিন্তু এন এইচ পি চি ৰ এই প্রকল্প সঁচাকৈয়ে গৰিহনাৰ যোগ্য। বৰ্তমান দেখা গৈছে অসম চৰকাৰে মুকলিকৈ ইয়াৰ সমৰ্থনত ওলাই আহিছে। অৰুণাচলৰ মুখ্যমন্ত্রীয়েও অসমৰ লাভ(?)ৰ কাৰণেই ইয়াক সমৰ্থন কৰিছে। বিভিন্ন অৰাজনৈতিক সংগঠনে ইয়াৰ বিৰোধিতা কৰিছে। তাৰ মাজতে কিছুমানে আকৌ ৰাজনীতিৰ বোকা ছটিওওাৰ খেলাও আৰম্ভ কৰিছে। কিন্তু এয়া জানো উচিত? নিজৰ মাতৃভুমিৰ উন্নতি কোনে কামনা নকৰে? কিন্তু ৰাজনৈতিক লাভালাভ অথবা মাত্র কেইটামান টকাৰ বিনিময়ত যেতিয়া মাতৃভুমিক লৈ দৰদাম চলে তেতিয়া সহ্য কৰাটো দুৰ্বিষহ হৈ পৰে। অসমৰ বিষেশজ্ঞ কমিটিৰ সেই ব্যক্তিসকলে ভুল বাখ্যা আগবঢ়ালে নেকি? নে তথাকথিত উন্নয়নৰ মন্ত্র জপা সকল বিজ্ঞানৰ সকলো দিশতে ‘পণ্ডিত’। এই বান্ধে যদি ভয়াৱহ ভাবে অসম খন ক্ষতিগ্রস্ত কৰে তেন্তে দেশৰ ভিতৰতে বৃহৎ বান্ধ বন্ধা বুলি ফোপজহি মৰাসকল আৰু আমাৰ চৰকাৰে ইয়াৰ দায়িত্ব লবনে? নে তেতিয়াও জনসাধাৰণক উন্নয়ন অৰ্থশাস্ত্রৰ পাঠ পঢ়াব? এটা অঞ্চলৰ প্রতি ভাবুকিৰ সৃষ্টি কৰি উন্নয়ন আনিব খোজ়া সকল হয়তো ইয়াৰ বাবে এদিন জবাবদিহি হব লাগিব। ধেমাজিত সেই আধা পোত খোৱা ঘৰবোৰ বৰ্তমান আছেনে নাই নাজানো। হয়তো কিছুবছৰ পাছত ধেমাজিত সম্পূৰ্ণ ঘৰবোৰেই বালিত পোত খাই থকা দেখা পাম। সেই দিন যেন কেতিয়াও  নাহে!

1 comment:

সুশান্ত কর said...

যোৱা বছৰ আমাৰ তিনিচুকিয়া মহাবিদ্যালয়্র 'প্রজ্ঞান'ৰ আমন্ত্রণক্রমে নিৰজ ৱাগেলিকাৰ আহিছিল বৃহৎ নদী বান্ধ লৈ বক্তৃতা পৰিবেশন কৰিবলৈ। যোৱা সংখ্যা প্রজ্ঞানতো তেওঁ লিখিছিলে, অসম তথা উত্তৰ পূর্বাঞ্চলে সমগ্র ভাৰত বর্ষক নদী বান্ধ বিৰোধী আন্দোলনৰ বাবে বাট দেখুৱাব। ঘটনাক্রম সেই ফালেই আগ বাঢ়িছে যেন লাগিছে! আপনিও ভাল লিখিছে!